İzale i şuyu davası nedir?
İzale i şuyu davası, diğer adıyla ortaklığın giderilmesi davası, el birliği veya paylı mülkiyete konu taşınır ya da taşınmaz mallardaki ortaklığın sona erdirilmesini amaçlayan dava türüdür.
Yargılama sonunda ortaklık iki şekilde giderilir. Birinci yol aynen taksimdir. Yani taşınmazın paylara uygun biçimde bölünmesi ve her paydaşa ayrı tapu verilmesidir. İkinci yol ise satış suretiyledir. Satış yolunda taşınmaz ihale ile satılır ve elde edilen bedel paydaşlara hisseleri oranında dağıtılır.
İzale i şuyu davasının şartları nelerdir?
Bu davanın açılabilmesi için öncelikle ortaklığa konu bir mal bulunmalıdır. Uygulamada en sık karşılaşılan durum, miras yoluyla intikal eden taşınır veya taşınmazlarda paydaşların anlaşamamasıdır. Dava açıldıktan sonra davayı açan taraf feragat etmek istese bile, diğer paydaşlar davaya devam edebilir.
İzale i şuyu davası kime açılır?
İzale i şuyu davasında mecburi dava arkadaşlığı vardır. Bu nedenle dava, paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından diğer tüm paydaşlar hasım gösterilerek açılmalıdır. Davada tüm hak sahiplerinin yer alması zorunludur.
Davayı açan taraf başlangıçta harç ve giderleri yatırır. Mahkemeye ödenecek harç, bilirkişi ve keşif giderleri, satış kararı verilirse satış masrafları ilk etapta davacı tarafından karşılanır. Ancak yargılama sonunda yapılan masraflar paydaşlardan payları oranında tahsil edilir.
Hangi mahkemede açılır?
HMK madde 4 b hükmü gereği taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir.
Yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Örneğin taşınmaz Gebzede ise yetkili mahkeme Gebze Sulh Hukuk Mahkemesidir.
Ortaklığın giderilmesi yargılama usulü
Mahkeme, taraf teşkilini sağladıktan sonra tapu müdürlüğünden taşınmaza ilişkin kayıt ve belgeleri celp eder. Ardından keşif yapılır ve bilirkişi raporu alınır. Bilirkişi incelemesinde aynen taksimin mümkün olup olmadığı değerlendirilir. Aynen taksimin mümkün olmadığı tespit edilirse ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilir.
Aynen taksim ya da satış suretiyle ortaklığın giderilmesi
Aynen taksim suretiyle
Uygulamada aynen taksim ile ortaklığın giderilmesi daha düşük ihtimaldir. Taşınmazın niteliği, büyüklüğü, tarım arazisi olup olmadığı, paydaş sayısı, imar mevzuatının bölmeye elverişliliği ve taksim halinde değer kaybı oluşup oluşmayacağı gibi hususlar birlikte değerlendirilir.
Aynen taksim mümkünse paydaşlara payları oranında ayrı bölümler tahsis edilir ve her paydaş adına ayrı tapu oluşturulur. Bölümler arasında değer farkı oluşursa denkleştirme bedeli ödenerek eşitleme yapılır.
Satış suretiyle
Ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilirse Sulh Hukuk Mahkemesi dosyayı satış müdürlüğüne gönderir ve satış işlemleri başlatılır. Satış müdürlüğü kıymet takdiri ve ilan işlemlerini tamamlayarak taşınmazı ihaleye çıkarır. Satış gerçekleştikten sonra bedel paydaşlara hisseleri oranında dağıtılır.
Eğer tüm paydaşlar oybirliğiyle karar verirse satış yalnızca ortaklar arasında yapılabilir. Bu durumda dışarıdan üçüncü kişilerin ihaleye katılımı engellenmiş olur.
Ortaklığın giderilmesi davasında mahkeme harç ve giderleri
Ortaklığın giderilmesi davası Harçlar Kanunu gereği nispi harca tabidir. Satış yoluyla paylaştırmaya karar verilmesi halinde, satış bedelinden bir ortağın payına düşen miktar üzerinden binde 11,38 oranında nispi karar ve ilam harcı alınır. Aynen taksim kararı verilmesi halinde ise taşınmazın değeri üzerinden binde 4,55 oranında nispi karar ve ilam harcı alınır.
Emsal karar
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 08.02.1995 tarih, E 1994 6 782, K 48 sayılı ilamı
M K nun 627 ve 628 maddeleri müşterek mülkiyetin ne şekilde sona ereceğini düzenlerken paydaşların taksimin nasıl yapılacağında ittifak edemedikleri takdirde müşterek mülkün kıymetinde önemli bir eksilme olmaksızın taksimi kabil ise hakimin aynen taksime ve kabil değil ise satılmasına karar vereceği hükümlerini getirmiştir. HUMK nun taksim ve satış suretiyle ortaklığın giderilmesi usullerini ayrı ayrı düzenlemiş olmakla birlikte mümkünse taksim olmadığı takdirde satılarak ortaklığın giderilmesini istemeyi önleyici bir hüküm getirmemiştir. Ancak bütün paydaşlar sadece taksim veya sadece satış isterlerken diğer yolla ortaklığın giderilmesine karar verilebilmesi mümkün değildir. Davacı da mümkünse taksim olmadığı takdirde satış istemiş bulunmaktadır. Bu şekilde isteği engelleyici ve M K 627 maddesinde kabul edildiği gibi bütün hissedarlarca kararlaştırılmış bir şuyuun idamesi mükellefiyeti hali bulunmamaktadır.
Bir kısım paydaşların anlaşmalarının aynı sonucu doğurabileceğini kabul etmek mümkün değildir. Esasen diğer paydaşların böyle bir davayı açmalarını engelleyici bir durum yoktur. Bu nedenlerle satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde davanın reddi usul ve yasaya aykırıdır gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.