Aile konutu şerhi nedir?
Aile konutu, evlilik birliği devam ettiği sürece eşlerin birlikte yaşadığı eve verilen addır. Aile konutu şerhi ise konutun tapu kütüğüne işlenebilen ve tapu sahibi olmayan eşin haklarını korumayı amaçlayan hukuki bir kayıttır. Aile konutu şerhi farklı hukuk alanlarını ilgilendiren sonuçlar doğurur. Aile konutunun tanımı kanunda açıkça yapılmamış olsa da aile konutu şerhinin sağladığı korumanın temel çerçevesi Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesinde düzenlenmiştir.
- Türk Medeni Kanunu madde 194
Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.
Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.
Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.
Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.
Aile konutu şerhi nasıl konulur?
Aile konutu şerhinin konulabilmesi için iki temel yol vardır. Birinci yol tapu müdürlüğüne başvuru yapılarak şerhin tapu kaydına işlenmesidir. İkinci yol ise konutun aile konutu olup olmadığı konusunda uyuşmazlık bulunması halinde aile mahkemesinde dava açılarak aile konutu olduğunun tespit ettirilmesi ve kararın tapuya işletilmesidir.
Dava yoluyla aile konutu şerhinin işlenmesi
Eşlerin birlikte yaşadığı konutun aile konutu olduğu konusunda uyuşmazlık varsa aile mahkemesine başvurulur ve konutun aile konutu olduğuna ilişkin tespit kararı alınır. Kararın kesinleşmesinden sonra mahkeme ilgili tapu müdürlüğüne müzekkere yazar ve konutun tapu kaydına aile konutu şerhi işlenir.
Tapu müdürlüğüne başvuru yoluyla aile konutu şerhinin işlenmesi
Konutun resmi maliki olmayan eş tapu müdürlüğüne başvurarak gerekli evrakları sunduğunda tapu kaydına aile konutu şerhi işletebilir.
Aile konutu şerhi için gerekli belgeler nelerdir?
Tapu müdürlüğüne başvuru yoluyla aile konutu şerhi işletebilmek için malik olmayan eşin bazı belgeleri sunması gerekir. Uygulamada istenebilen belgeler genel olarak şöyledir.
- Konutun aile konutu olduğunu gösteren muhtarlık belgesi veya varsa apartman yönetiminden alınacak belge
- Şerh istenen taşınmaz ile başvuruda belirtilen taşınmazın aynı olduğunun kadastro birimlerince tespit edildiğine dair belge
- Başvuran eşin tapu sahibi eş ile evli olduğunu gösteren onaylı nüfus kayıt örneği veya evlenme cüzdanı
- Tarafların kimlik belgeleri
- İşlem vekil ile yapılacaksa vekaletname
- Vesikalık fotoğraf
- Talep dilekçesi
Aile konutu şerhinin koruma süresi
Aile konutu şerhi kural olarak evlilik birliği boyunca geçerliliğini korur. Şerhin korumasının kalkması için evlilik birliğinin sona ermesi gerekir. Evliliğin hangi sebeple sona erdiği önemli değildir. Evlilik boşanma, ölüm, gaiplik veya evliliğin butlanı gibi sebeplerle sona erebilir.
Aile konutu şerhi belirli bir süre ile sınırlı olarak işlenmez. Örneğin beş yıllığına konulan aile konutu şerhi şeklinde bir uygulama bulunmaz.
Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?
Aile konutu şerhi kendiliğinden kalkmaz. Şerhin kaldırılması için tapu müdürlüğüne yazılı başvuru yapılabilir veya uyuşmazlık halinde mahkemeden şerhin kaldırılmasına ilişkin karar alınabilir.
Kimler aile konutu şerhi koydurabilir?
Aile konutu şerhini tapuda malik olmayan ancak konutta diğer eş ile birlikte yaşayan eş koydurabilir. Malik olmayan eşin şerh koydurması onu taşınmazın maliki yapmaz. Şerh yalnızca aile konutu şerhinin sağladığı korumalardan yararlanmayı sağlar.
Aile konutunun satılması, devredilmesi, rehin ve ipotek konulması
Malik olan eş, konut üzerinde tek başına hak sahibi olsa bile tapu kaydında aile konutu şerhi varsa diğer eşin açık rızası olmadan konutu satamaz, devredemez, rehin edemez ve ipotek tesis edemez. Konut kiralık ise sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir. Bu durumda kiracı olan eş kira sözleşmesini tek başına feshedemez.
Aile konutu şerhi bildirimi yapıldıktan sonra tapu sahibi eş konutla ilgili işlemlerde diğer eşin rızasını almak zorundadır. Buna rağmen rıza haklı bir sebep olmaksızın verilmezse hâkimin müdahalesi istenebilir. Şerh koyduran eş malik olmaz ancak şartlar mevcutsa malik eşin yapacağı birçok işlem diğer eşin rızasına bağlı hâle gelir.
Aile konutu şerhi verilmesini kim isteyebilir?
Aile konutu şerhini kural olarak malik olmayan eş ister. Bununla birlikte malik olan eşin de aile konutu şerhi verilmesini isteme hakkı vardır. Malik eşin şerh talebi de aynı koruyucu sonuçları doğurur.
Aile konutu şerhi e-devletten konulabilir mi?
Aile konutu şerhi için tapu müdürlüğüne fizikî başvuru zorunlu değildir. E-devlet üzerinden Web Tapu işlemleri aracılığıyla başvuru yapılabilir. Başvuru tapu müdürlüğünce incelenir. Uygun görülmesi halinde yalnızca imza aşamasında tapu müdürlüğüne gidilmesi istenebilir. Ayrıntılı bilgi için webtapu.tkgm.gov.tr sayfası incelenebilir.
Aile konutu şerhi olan ev satılabilir mi?
Tapuda aile konutu şerhi varsa satış için lehine şerh verilen eşin açık rızası aranır. Rıza varsa taşınmaz satılabilir. Satıştan önce şerhin kaldırılması zorunlu değildir.
Aile konutu haczedilebilir mi?
Aile konutu şerhi geniş bir koruma sağlasa da haczi tamamen engellemez. Tapu sahibinin alacaklıları icra takibi sonucunda taşınmaz üzerine haciz koydurabilir.
Aile konutu şerhinin niteliği nedir?
Aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir. Yani bir konut tapu kaydına aile konutu şerhi işlendiği için aile konutu olmaz. Konut eşlerin fiilen birlikte yaşadığı yer olduğu için aile konutudur. Şerh bu durumun tapu sicilinde görünür olmasını sağlar ve üçüncü kişilere karşı korumayı güçlendirir.
Örneğin tapu sahibi eşin diğer eşten habersiz şekilde konutu üçüncü kişiye devretmesi halinde diğer eş koşulları varsa tapu iptali ve tescil davası açabilir. Bu süreçte aile konutunun tespiti davası da gündeme gelebilir. Şerh işlendiğinde tapu sahibi eş ileride benzer bir işlemi diğer eşin rızası olmadan yapamaz.
Aile konutu şerhi görevli ve yetkili mahkeme
Aile konutunun tespiti davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
Emsal kararlar
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2019/5110 Esas, 2019/8865 Karar, 18.09.2019 tarihli ilam
Kararda özetle TMK 194 hükmünün emredici nitelikte olduğu, aile konutu şerhi bulunmasa dahi aile konutu niteliğinin devam ettiği, diğer eşin açık rızası alınmadan yapılan devir işleminin geçerli kabul edilemeyeceği ve koşulları varsa tapu iptal ve tescil isteminin kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca aile konutu şerhi isteminin, tapu iptal ve tescil davasının sonucuna göre değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/3464 Esas, 2021/6355 Karar, 22.09.2021 tarihli ilam
Kararda özetle aile konutu şerhinin açıklayıcı nitelikte olduğu, açık rızanın varlığını ispat yükünün tasarrufta bulunan eşte olduğu, somut olayda açık rıza bulunduğu kabul edilebilecek hallerde davanın reddi gerektiği değerlendirilmiştir.