İşe İade Davası Nedir? Şartları, Süreci ve İşe Başlatmama Tazminatı

İşe iade davası, iş güvencesi kapsamında bulunan işçilerin geçerli veya haklı bir neden olmaksızın işten çıkarılması halinde açabilecekleri önemli bir iş hukuku davasıdır. Bu dava sayesinde mahkeme tarafından işverenin yaptığı feshin geçersiz olduğunun tespit edilmesi halinde işçinin yeniden işe alınması veya işe başlatılmaması halinde kanunda öngörülen tazminatların ödenmesi sağlanabilir.

Ancak her işten çıkarılan işçi işe iade davası açamaz. 4857 sayılı İş Kanunu belirli şartların birlikte gerçekleşmesini zorunlu kılmıştır. Ayrıca arabuluculuk ve dava açma süreleri hak düşürücü süre niteliğinde olduğundan sürelere uyulmaması halinde dava hakkı tamamen ortadan kalkabilir.

İşe İade Davası Nedir?

İşe iade davası, işveren tarafından yapılan feshin geçersiz olduğunun tespit edilmesi ve işçinin eski işine döndürülmesini amaçlayan bir davadır. İşverenin iş sözleşmesini feshederken kanunun aradığı geçerli nedeni ispat etmesi gerekir.

Mahkeme tarafından feshin geçersiz olduğuna karar verilmesi halinde işveren işçiyi yeniden işe başlatmak zorundadır. İşveren bu yükümlülüğünü yerine getirmezse işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini ödemek zorunda kalır.

İşe İade Davasını Kimler Açabilir?

İşe iade davası açabilmek için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir.

• Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışılıyor olması
• İşyerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması
• İşçinin en az 6 aylık kıdeme sahip olması
• İş güvencesi kapsamında bulunması
• İşveren vekili veya işletmenin tamamını yöneten üst düzey yönetici konumunda olunmaması
• İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmiş olması

Bu şartlardan herhangi birinin bulunmaması halinde işe iade davası açılması mümkün olmayabilir. Bu nedenle her olay kendi özel koşulları içerisinde değerlendirilmelidir.

İşveren Hangi Durumlarda İş Sözleşmesini Feshedebilir?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca iş güvencesi kapsamında bulunan işçilerin iş sözleşmesi ancak geçerli bir sebebe dayanılarak feshedilebilir.

İşveren fesih bildirimini mutlaka yazılı olarak yapmak ve fesih nedenini açık, kesin ve anlaşılır şekilde belirtmek zorundadır. Fesih sebebinin sonradan değiştirilmesi veya farklı gerekçeler ileri sürülmesi çoğu durumda hukuken mümkün değildir.

İşçi İstifa Ederse İşe İade Davası Açabilir Mi?

Kural olarak kendi özgür iradesiyle istifa eden işçi işe iade davası açamaz. Çünkü işe iade davasının temel şartlarından biri iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmiş olmasıdır.

Bununla birlikte uygulamada bazı durumlarda görünürde istifa bulunmasına rağmen gerçekte işverenin baskısı veya zorlaması sonucu işçinin istifaya yönlendirildiği görülebilmektedir. Bu gibi durumlarda mahkemeler olayın tüm delillerini değerlendirerek gerçek feshin kim tarafından gerçekleştirildiğini araştırmaktadır.

Özellikle işverenin işçiyi çalıştırmaması, iş yerine almaması veya çalışma koşullarını tek taraflı ağırlaştırması gibi durumlar bazı olaylarda eylemli fesih olarak değerlendirilebilir.

İşe İade Davasında Arabuluculuk Süreci

İşe iade davalarında dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir.

İşçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğ edilmesinden itibaren 1 ay içerisinde arabulucuya başvurmalıdır. Bu süre hak düşürücü süre olduğundan geçirilmesi halinde işe iade davası açılamaz.

Arabuluculuk görüşmeleri anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren 2 hafta içerisinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir.

İşe İade Davası Nasıl Sonuçlanır?

Mahkeme yapılan feshi geçersiz bulursa işçinin işe iadesine karar verir.

Karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir. Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen karar kesin nitelik taşımaktadır.

Mahkeme Kararından Sonra İşe Dönüş Süreci

İşe iade kararı kesinleştikten sonra işçi, kararın kendisine tebliğ edilmesinden itibaren 10 iş günü içerisinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmelidir.

İşveren ise başvurunun ardından 1 ay içerisinde işçiyi işe başlatmak zorundadır.

İşçi süresi içerisinde başvurmazsa işe iade kararından doğan haklarını kaybedebilir.

İşe Başlatmama Tazminatı Ne Kadardır?

İşveren mahkeme kararına rağmen işçiyi işe başlatmazsa mahkeme tarafından belirlenen işe başlatmama tazminatını ödemek zorunda kalır.

Bu tazminat en az 4 aylık, en fazla 8 aylık ücret tutarında belirlenebilir.

Bunun yanında işçiye ayrıca boşta geçen süre için en fazla 4 aylık ücret ve diğer sosyal hakları da ödenir.

Yargıtay Uygulamasına Göre İşe Başlatmama Tazminatı

Yargıtay'ın yerleşik uygulamalarında işe başlatmama tazminatı belirlenirken işçinin kıdem süresi, fesih nedeni ve olayın özellikleri dikkate alınmaktadır.

Her somut olayın özellikleri farklı olduğundan mahkeme kanunda belirtilen sınırlar içerisinde farklı miktarlarda tazminata hükmedebilir.

İşveren İşçiyi Tekrar İşe Almak Zorunda Mıdır?

İşveren, mahkeme kararından sonra işçiyi samimi bir şekilde eski görevine veya eşdeğer bir pozisyona davet edebilir. Bu davetin gerçek ve dürüst olması gerekir.

İşe başlatma halinde dahi işveren, mahkemenin hükmettiği en fazla dört aylık boşta geçen süre ücretini ve diğer hakları ödemekle yükümlüdür.

Sonuç

İşe iade davası, iş güvencesi kapsamında bulunan işçilerin hukuka aykırı işten çıkarılmaları halinde sahip oldukları en önemli hukuki güvencelerden biridir. Ancak davanın açılabilmesi için kanunda belirtilen şartların eksiksiz şekilde sağlanması ve hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması büyük önem taşımaktadır.

Her işten çıkarma olayı kendi özel şartları içerisinde değerlendirilmeli; fesih işleminin hukuka uygunluğu, işçinin iş güvencesi kapsamında bulunup bulunmadığı ve dava açma süreleri uzman bir iş hukuku avukatı tarafından ayrıntılı olarak incelenmelidir.