Karşılıksız Çek Suçu ve Şikayet Süreci
5941 sayılı Çek Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde, çek ile ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi cezalandırılmaktadır. Karşılıksız çek şikayeti ve yargılama sürecine dair birtakım bilgilere sahip olmak sürecin doğru ve hızlı bir şekilde yürütülmesi için önemlidir.
Yasal Mevzuat
Karşılıksız çek düzenleme ve cezalandırma süreçleri 5941 sayılı Çek Kanunu’nda düzenlenmektedir. Bunun yanı sıra, Çek Kanunu’nda hüküm bulunmayan hallerde İcra ve İflas Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nda yer alan ilgili hükümler uygulanır.
Taraflar
Müşteki
Çeki süresinde bankaya ibraz eden ve "karşılıksızdır" şerhini vurduran yetkili hamildir.
Sanık
Çek hesabının sahibi olan gerçek veya tüzel kişidir. Eğer hesap bir tüzel kişiye (şirket) ait ise cezai sorumluluk çekin düzenlendiği tarihte şirketin mali işlerini yürütmekle görevli yönetim organı üyesine veya bu görevli yoksa yönetim kurulu üyelerine aittir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli Mahkeme
İcra Ceza Mahkemesi’dir.
Yetkili Mahkeme
- Çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer mahkemesi
- Muhatap banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesi
- Hesap sahibinin yerleşim yeri mahkemesi
Şikayet Süresi
Karşılıksız çek şikayeti hak düşürücü süreye tabidir:
- Karşılıksız şerhinin vurulduğu tarihten itibaren 3 ay
- Her halükârda 1 yıl içinde şikayet hakkı kullanılmalıdır
Yargılama Süreci ve Gerekli Deliller
Yargılama İcra Ceza Mahkemesi'nde duruşmalı olarak yapılır.
- Çekin aslı veya banka tarafından onaylanmış örneği
- Çek üzerindeki "karşılıksızdır" şerhi ve banka kayıtları
- Çek icra takibine konulmuş ise icra müdürlüğü ve dosya esas bilgileri
- Ticaret sicil kayıtları (sanığın şirket yetkilisi olduğunu ispat için)
Verilecek Ceza Miktarı
Mahkeme, karşılıksız kalan her bir çekle ilgili olarak adli para cezasına hükmeder.
Alt Sınır
Adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz.
Üst Sınır
Çek bedelini aşsa dahi, ceza miktarı 5.000 güne kadar belirlenebilir.
Bu suçta hapis cezası doğrudan verilmez; önce adli para cezasına hükmedilir. Ayrıca sanık hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilir.
Kararın Kesinleşmesi ve İnfaz Süreci
İstinaf
Yerel mahkeme kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir.
Kesinleşme
İstinaf süreci sonunda karar kesinleştiğinde sanığa adli para cezasını ödemesi için tebligat gönderilir.
Hapse Çevrilme
Sanık, kesinleşen adli para cezasını ödemezse, bu ceza doğrudan hapis cezasına çevrilir. Bu aşamada artık kamuya yararlı işte çalıştırma veya erteleme gibi seçenekler uygulanmaz.
Yargılama Masrafları
Şikayet sırasında maktu bir başvuru harcı ve gider avansı yatırılır. Yargılama sonucunda sanık mahkum edilirse, tüm yargılama giderleri ve müşteki lehine takdir edilen vekalet ücreti sanıktan tahsil edilir.
Cezanın Düşeceği Haller
Aşağıdaki durumlarda dava düşer veya infaz durdurulur:
- Ödeme: Karşılıksız kalan çek bedelinin ödenmesi
- Şikayetten Vazgeçme: Müştekinin şikayetinden vazgeçmesi
- Zamanaşımı: Ceza zamanaşımı sürelerinin dolması
Karşılıksız çek davası açmak, çek bedelini tahsil ettiğiniz anlamına gelmez ve icra ceza mahkemesi tarafından verilen adli para cezası müştekiye ödenmez. Alacağın tahsili için ayrıca borçlu / borçlular aleyhine karşılıksız işlemi yapılan çek için kambiyo takiplerine mahsus haciz yoluyla icra takibi açılmalıdır.