Gelişen teknoloji ile birlikte birçok işlem banka şubesine gitmeden mobil bankacılık uygulamaları üzerinden yapılabilmektedir. Kullanıcılar telefonlarına yükledikleri banka uygulamaları sayesinde transfer, ödeme ve hesap yönetimi gibi işlemleri kolaylıkla gerçekleştirmektedir. Bu süreçte bankalar, mobil bankacılık dolandırıcılığının önüne geçmek için gerekli tüm güvenlik önlemlerini almak ve en güncel yazılım altyapılarını kullanmak suretiyle müşterilerinin haklarını korumakla yükümlüdür.
Güven duygusu sosyal hayatın temelini oluşturduğu gibi hukuk düzeninde de önemli bir ilke olarak karşımıza çıkmaktadır. Bankaların internet ve mobil bankacılık sistemi kurup hizmet sunması, kendilerine emanet edilen parayı güven kurumu olarak koruması gerektiği halde güvenlik tedbirlerindeki eksiklikler ve ihmaller nedeniyle müşterilerin uğradığı zararlardan bankaların sorumluluğuna gidilebilmektedir. Üçüncü kişiler bankaların güvenlik açıklarından faydalanarak müşterilerin hesaplarına hukuka aykırı şekilde giriş yapmakta, para çekme ve aktarma işlemleri gerçekleştirebilmektedir. Bu gibi durumlarda müşterinin şifre paylaşımı yapması, mobil onay vermesi veya benzeri ağır kusur oluşturan bir davranışı bulunmadıkça oluşan zararların bankadan tazmini mümkün olabilmektedir.
Yargıtay kararlarında bankaların güven kuruluşu niteliği gereği özen yükümlülüğü kapsamında müşterilerinin hesabını korumakla yükümlü olduğu, gerekli tüm güvenlik tedbirlerinin alınmasının zorunlu bulunduğu vurgulanmaktadır.
Bankalarda Bilgi Sistemleri Yönetiminde Esas Alınacak İlkelere İlişkin Tebliğin güvenlik kontrol sürecine ilişkin düzenlemeleri kapsamında bankaların internet bankacılığı faaliyetlerinde gerçekleşen sıra dışı ve şüpheli işlemleri tespit etmek için takip mekanizmaları kurması gerektiği belirtilmektedir. Bu çerçevede bankalar, şüpheli gördükleri işlemlere müdahale etmek ve gerekli ilave güvenlik adımlarını uygulamak zorundadır. Uygulamada dolandırıcılar çoğu zaman telefon kopyalama, yönlendirme, zararlı yazılım kurulumu, e posta hesaplarına sızma gibi yöntemlerle müşterilerin hesap bilgilerini ele geçirerek işlem yapmaktadır.
Müşteri hesabından yapılan işlemlerin olağandışı ve şüpheli olduğu, işlemlerin müşterinin aktif mobil uygulaması veya cihazı üzerinden gerçekleştirilmiş görünmesi halinde dahi dolandırıcılık eylemi örüntüsü ile uyumlu para transferi ve çekim işlemlerinin bankaların riskli işlem izleme sistemlerinde alarm oluşturması beklenir. Bankaların özen kurumu olarak işlemlerin müşteri bilgileri ele geçirilerek gerçekleştirilmiş olabileceği ihtimalini göz ardı etmeden olağandışı ve şüpheli işlemleri ayrıca değerlendirmesi, ilave doğrulama ve güvenlik süreci uygulaması mümkün ve gerekli bir yükümlülüktür.
Dolandırıcıların, bankaların güvenlik sistemlerine yakalanmamak için yüklü transferleri parçalara bölerek gerçekleştirdikleri uygulamada görülmektedir. Bu durumda da bankaların, güven kurumu niteliği gereği bu tür yöntemleri öngörmesi ve güvenlik sürecini buna uygun işletmesi gerekir. Bankaların sorumluluğu yargı içtihatlarında geniş yorumlanmakta olup müşterinin ağır kusuru bulunmadıkça zarardan bankanın sorumlu tutulduğu örnekler mevcuttur. Emsal kararlarda bankaların mudinin mevduatını korumak için gerekli tüm önlemleri alması gerektiği ve dolandırıcılık eylemlerinden doğan zararlardan sorumlu olabileceği kabul edilmektedir.
Mobil banka dolandırıcılığında görevli mahkeme
Dolandırıcılık işleminin yapıldığı hesabın şahsi hesap olması halinde davaya bakmakla görevli mahkeme Tüketici Mahkemesidir. Tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerinde açılabileceği gibi işlemin gerçekleştiği şube veya bankanın genel merkezinin bulunduğu yerde de açılabilir. Kesin yetki kuralı bulunmamaktadır.
İşlemin yapıldığı hesap ticari hesap ise görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Her iki durumda da uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabi olabileceğinden dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunluluğu doğabilir.
Bankanın oluşan zarardan sorumlu olduğuna ilişkin emsal Yargıtay kararları
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E 2016 11354 K 2018 3609 T 16.05.2018
Davacının hesabından çeşitli bilgisayar hileleri kullanılarak müşteri şifresinin ele geçirildiği, internet bankacılığı sistemi kurup hizmete sunan bankanın mudinin emanet ettiği parayı güven kuruluşu olarak koruması gerektiği, bankanın güvenlik tedbirlerinde eksiklik bulunduğu ve zarardan sorumlu olduğu, ayrıca paranın aktarıldığı kişinin sebepsiz zenginleştiği gerekçeleriyle belirlenen tutarın faiziyle birlikte tahsiline karar verildiği ifade edilmiştir.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E 2016 12668 K 2018 640 T 24.01.2018
Davacının talimatı olmaksızın internet bankacılığı üzerinden EFT işlemi yapıldığı, davacıya atfedilebilecek bir kusur bulunmadığı, kusurlu tarafın banka olduğu gerekçesiyle belirlenen tutarın faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verildiği belirtilmiştir.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E 2016 13128 K 2018 41 T 08.01.2018
Bankanın davacının hesabındaki parayı özenle korumak ve üçüncü kişilerin hileli hareketlerine karşı tüm tedbirleri almakla yükümlü olduğu, davacının kusurunun ispatlanamadığı ve bankanın özen yükümünü yerine getirmediği gerekçeleriyle belirlenen tutarın faiziyle birlikte tahsiline karar verildiği belirtilmiştir.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E 2013 2425 K 2015 2022 T 30.09.2015
Bankaların devletin yoğun denetimi altında faaliyet gösteren kuruluşlar olduğu, bu durumun bankalara karşı özel bir güven duygusu oluşturduğu, hukuken korunmaya değer olduğu sürece bu güvenin bankaların daha özel sorumluluk kurallarına tabi tutulmasını gerektirdiği, bankaların kusursuz olduklarını ispat etmedikçe sözleşmeye aykırılıktan doğan zararı gidermekle yükümlü oldukları, tacir sıfatıyla basiretli davranma yükümlülüğünün bulunduğu ve TMK madde 2 kapsamında koruyucu nitelikte bir özen borcunun varlığından söz edildiği açıklanmıştır.
- Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E 2017 2199 K 2018 5040 T 17.10.2018
Bankanın internet altyapısında yeterli güvenlik tedbirinin bulunup bulunmadığının uzman bilirkişi heyeti ile incelenmesi, işlemin güvenlik açığından yararlanılarak yapılıp yapılmadığının ve davacının ihmalinin bulunup bulunmadığının denetime elverişli raporla tespit edilmesi gerektiği, eksik inceleme ile hüküm kurulmasının isabetsiz olduğu belirtilmiştir.